In het kort
Deze gids geeft de volgorde weer waarin vragen over reisvaccinaties zich voordoen: welke vaccinaties moet u overwegen, waar kunt u ze in België laten toedienen, wanneer moet u ermee beginnen en wat kan er na de injectie gebeuren?
- Voor sommige reisvaccins moet u enkele weken vooraf beginnen en zijn meerdere doses nodig: het vaccinatieschema van de injectie is net zo belangrijk als de keuze zelf van de vaccinatie.
- Uw basisvaccinaties, met tetanus voorop, moeten worden gecontroleerd nog voordat u aan de bestemming denkt.
- De meeste bijwerkingen blijven beperkt tot een pijnlijke arm en een dag of twee vermoeidheid.
- Geen enkel vaccin beschermt de reiziger tegen malaria: preventie is gebaseerd op bescherming tegen muggenbeten en op een preventieve behandeling.
- Mocht de ziekte toch in het buitenland optreden, dan regelt Redion de opvolging van de zorg ter plaatse.
Stel u voor: drie weken voor vertrek houdt u zich eindelijk bezig met het ‘gezondheidsaspect’ van de reis. De afspraak bij de dokter is gemaakt, de lijst is klaar. En dan valt er het verdict: “Voor dit vaccinatieschema zijn twee injecties nodig, met een tussenpoos van een maand!”
De reis komt niet in het gedrang. Maar er blijft geen marge meer over.
Dit is een veelvoorkomend voorval in de reisgeneeskunde, en het heeft niets te maken met nalatigheid. Het komt voort uit een eenvoudig maar verkeerd idee: dat u zich de dag voor vertrek kunt laten vaccineren, net zoals u uw koffer inpakt. Een vaccinatieschema kan zich echter over meerdere weken spreiden, en de bescherming treedt vaak pas na een bepaalde tijd in werking.
Wat het certificaat voor gele koorts betreft: het wordt pas na een bepaalde vaccinatieperiode erkend.
Welke vaccinaties zijn nodig voor vertrek?
De basisvaccinaties, die u als eerste moet controleren
Voordat u kijkt wat uw bestemming vereist, moet u eerst een lijst maken met wat u al hebt. Vaccinaties uit uw kindertijd zijn niet voor het leven geldig, en vaak is een herhalingsvaccinatie op volwassen leeftijd nodig.
Tetanus is het eerste dat u moet controleren. Een vervuilde wond, een val op een onverharde weg, een dierenbeet: het risico ligt altijd op de loer en de herhalingsvaccinatie moet regelmatig worden herhaald. Difterie, polio en kinkhoest worden meestal in één combinatievaccin samen met tetanus toegediend.
Mazelen verdienen bijzondere aandacht. Deze ziekte komt nog steeds voor, ook in Europa, en volwassenen die geboren zijn voordat vaccinatie algemeen ingang vond, zijn niet altijd beschermd.
Goed om te weten: neem uw vaccinatieboekje mee naar de afspraak. Zonder dit boekje moet de arts vaak een volledig vaccinatieschema opnieuw doorlopen, terwijl een eenvoudige herhalingsvaccinatie voldoende zou zijn geweest.
Reisvaccinaties, afhankelijk van de bestemming
Vervolgens hangt het af van uw bestemming, het seizoen, de duur van het verblijf en de manier waarop u reist. Een verblijf van tien dagen in een hotel aan zee en drie maanden in het platteland vereisen niet dezelfde bescherming.
De meest genoemde vaccinaties zijn die tegen hepatitis A, hepatitis B, gele koorts, tyfus, meningokokken, hondsdolheid en door teken overgedragen encefalitis. Geen enkele vaccinatie is standaard: uw bestemming, in combinatie met uw persoonlijke situatie, is bepalend.
Verplicht, aanbevolen, facultatief: wat deze woorden inhouden
Deze drie termen hebben niet dezelfde betekenis: de ene is een voorwaarde voor toelating tot het land, de andere twee hebben betrekking op uw gezondheid.
Een verplichte vaccinatie is een voorwaarde om een land binnen te komen. Het is een administratieve vereiste: zonder het certificaat kan de toegang worden geweigerd. Gele koorts is hiervan het bekendste voorbeeld: sommige landen eisen dit, afhankelijk van waar u vandaan komt.
Een aanbevolen vaccin heeft te maken met medische bescherming, niet met een landsgrens. Niemand zal uw vaccinatieboekje vragen, maar het risico is wel degelijk reëel.
Een facultatieve vaccinatie wordt per geval besproken, afhankelijk van de duur, de reisroute en uw medische voorgeschiedenis.
Een vaccin dat niet verplicht is, is daarom niet minder nuttig: de verplichtingen zijn in een paar regels samengevat maar de aanbevolen vaccinaties hangen af van uw reisroute.
Welke vaccinatie voor welk land?
Er bestaat geen vaste lijst, en juist daarom geven we er in deze gids ook geen. De toegangsvereisten veranderen en de endemische gebieden verschuiven, de aanbevelingen worden hieraan aangepast.
Er zijn twee toonaangevende bronnen voor reizigers die vanuit België vertrekken: het Instituut voor Tropische Geneeskunde in Antwerpen, dat zijn adviezen per land publiceert en bijwerkt, en de website wanda.be, die deze per bestemming beschikbaar stelt. De FOD Buitenlandse Zaken vermeldt op zijn beurt de toegangsvoorwaarden.
Raadpleeg deze bij het boeken van de reis en nogmaals voordat u vertrekt. Let op want een advies van zes maanden geleden kan immers inmiddels zijn gewijzigd.
Lees ons artikel ‘Reizen en tropische ziekten’ voor meer informatie over tropische ziekten en risicovolle bestemmingen.
Waar kunt u zich in België laten vaccineren, en wanneer moet u dat doen?
Huisarts, erkend centrum, reisklinieken
Uw huisarts dient de meeste reisvaccins toe en kent uw medische voorgeschiedenis, wat net zo belangrijk is als de bestemming.
Voor gele koorts is een erkend centrum (reiskliniek) onmisbaar: alleen deze centra zijn bevoegd om het internationale certificaat af te geven dat aan de grenzen wordt erkend.
Een raadpleging bij de reismedische dienst is aangewezen zodra de reisroute complexer wordt: meerdere landen, lange duur, landelijke gebieden, zwangerschap, lopende behandeling, verzwakt immuunsysteem. De raadpleging behandelt ook malaria, de reisapotheek en voedingsvoorzorgsmaatregelen.
Het gele boekje, het document dat men vaak vergeet
Het internationale vaccinatiecertificaat, of het “gele boekje”, is het officiële document dat uw vaccinaties bij de autoriteiten van een land bevestigt. Het wordt afgegeven door het erkende medisch centrum en moet aan de grens worden getoond wanneer gele koorts vereist is.
Bewaar het bij uw paspoort en maak er een foto van. Als u het kwijtraakt, kan dat uw toegang tot het land bemoeilijken. Het bevat ook de geschiedenis van uw reisvaccinaties, wat van onschatbare waarde is bij een medische raadpleging in het buitenland.
Denk aan uw vaccinaties minimaal vier tot zes weken voor vertrek
Houd rekening met vier tot zes weken tussen de raadpleging en het vertrek.
Deze termijn is geen comfortmarge: er zijn drie factoren die hier een rol spelen.
- Vaccinatieschema’s met meerdere doses. Voor sommige vaccins zijn twee of drie injecties nodig, met een tussenpoos van enkele weken.
- De tijd die nodig is voor de immuunrespons. De bescherming treedt niet onmiddellijk na de injectie in werking.
- De administratieve geldigheidsduur. Het certificaat voor gele koorts wordt pas erkend na een termijn die is vastgelegd in de Internationale Gezondheidsregeling.
Vertrekt u over tien dagen? Ga dan toch even langs bij de arts. Een gedeeltelijke bescherming is beter dan niets, en de arts kan nog aanpassingen doen waar dat mogelijk is.
Welke bijwerkingen kunt u verwachten?
Een vaccin veroorzaakt vaak een reactie, en dat is meestal een teken dat het lichaam bescherming opbouwt. U moet echter wel weten wat normaal is en wat reden tot bezorgdheid geeft.
Goedaardige reacties, die binnen één tot drie dagen verdwijnen
U kunt pijn voelen op de injectieplaats, een zwaar gevoel in uw arm gedurende een dag of twee, soms een beetje koorts, spierpijn of vermoeidheid, en er kan plaatselijke roodheid optreden. Deze verschijnselen treden op in de uren na de vaccinatie en verdwijnen binnen één tot drie dagen.
Ze zijn geen reden tot bezorgdheid en vormen geen aanleiding om de rest van het vaccinatieschema uit te stellen.
Signalen die medisch advies vereisen
Bij andere reacties moet u echter onmiddellijk een arts raadplegen.
- Ademhalingsmoeilijkheden, zwelling van het gezicht, de keel of de lippen, een uitgebreide huiduitslag, met name binnen een uur na de injectie.
- Hoge koorts die langer dan twee dagen aanhoudt.
- Roodheid die zich duidelijk uitbreidt en enkele dagen later warm en pijnlijk wordt.
- Elk neurologisch symptoom: gevoelsstoornissen, spierzwakte, ongewone en aanhoudende hoofdpijn.
Neem bij twijfel contact op met uw arts. Bel de hulpdiensten bij ademhalingsmoeilijkheden of zwelling van het gezicht.
Jonge kinderen reageren sterker
Bij zuigelingen en jonge kinderen komt koorts na vaccinatie vaker voor en is deze vaak ernstiger. Prikkelbaarheid, slaperigheid en verlies van eetlust gedurende één of twee dagen zijn gebruikelijk.
De alarmsignalen zijn dezelfde als bij volwassenen, maar de waakzaamheid is des te belangrijk: aanhoudende koorts, een kind dat moeilijk wakker te krijgen is, en ongewoon en langdurig huilen zijn redenen om medisch advies in te winnen.
Contra-indicaties en risicogroepen
In vier situaties is medisch advies nodig voordat een reisvaccinatie wordt toegediend.
Bij zwangerschap en borstvoeding moet een afweging worden gemaakt: sommige vaccinaties zijn mogelijk, andere moeten worden uitgesteld en weer andere zijn afgeraden. De voordelen en risico’s worden per geval afgewogen.
Immuunsuppressie, of deze nu het gevolg is van een ziekte of een behandeling, verandert eveneens de situatie. Levende vaccins, waaronder dat tegen gele koorts, vereisen een speciale beoordeling.
Een bekende allergie voor een bestanddeel vereist dezelfde voorzichtigheid: meld elke ernstige reactie die zich bij een eerdere vaccinatie heeft voorgedaan.
Ook bij een reeds bestaande aandoening is het raadzaam een arts te raadplegen, zowel met betrekking tot de vaccinaties als tot het soort reis dat u wilt ondernemen.
In deze vier gevallen is een raadpleging bij een reiskliniek zeer zinvol: de arts beschikt er over de nodige richtlijnen om een beslissing te nemen.
Malaria: geen vaccin, maar een preventieve behandeling
Dit is het hardnekkigste misverstand: er bestaat geen malariavaccin voor reizigers.
Er bestaan wel degelijk malariavaccins, maar deze worden ingezet in het kader van volksgezondheidsprogramma’s gericht op jonge kinderen in gebieden met een hoge besmettingsgraad. Ze maken geen deel uit van de voorbereiding op een reis.
Voor een reiziger bestaat preventie uit twee maatregelen.
Bescherming tegen muggenbeten komt op de eerste plaats, omdat dit het meest effectief is: insectenwerend middel voor op de huid, 's avonds bedekkende kleding, een geïmpregneerd muskietennet. De malariamug steekt voornamelijk tussen zonsondergang en zonsopgang.
De preventieve behandeling of profylaxie, wordt voorgeschreven op basis van het bezochte gebied, de duur van het verblijf en uw profiel. Deze wordt vóór het vertrek gestart, ter plaatse voortgezet en, bij de meeste behandelingsschema’s, na terugkeer voortgezet. Dit is de fase die het vaakst wordt vergeten, terwijl deze nog steeds bescherming biedt.
Volgend cijfer geeft de omvang van het risico weer: het Instituut voor Tropische Geneeskunde in Antwerpen, het nationale referentielaboratorium, heeft in 2023 in totaal 507 gevallen van uit het buitenland meegebrachte malaria in België vastgesteld, en constateert een verdubbeling in de afgelopen tien jaar.
Goed om te weten: geen enkele profylaxie is honderd procent effectief. Als u tijdens uw verblijf of in de maanden na uw terugkeer koorts krijgt, moet u onmiddellijk een arts raadplegen, zelfs als u de behandeling correct hebt gevolgd.
Ziek worden op reis: verzekering en bijstand
Een vaccin vermindert het risico, maar neemt het niet volledig weg. En de vraag die blijft, als uw vaccinatieboekje eenmaal up-to-date is, is die van de bijstandsverlening: wat moet u doen als de koorts oploopt op drieduizend kilometer van huis, in een land waarvan u de taal niet spreekt?
Dit is het moment waarop medische hulp het probleem in een heel ander daglicht stelt. Een betrouwbare arts vinden, een voorschrift begrijpen, ziekenhuiskosten voorschieten, beslissen of repatriëring nodig is: allemaal stappen die moeilijk zijn om in uw eentje en met koorts te doorlopen.
Als uw Redion-contract uw verblijf dekt, regelen onze teams de medische opvolging, de terugbetaling van de kosten en, wanneer de gezondheidstoestand het rechtvaardigt, de medische repatriëring.
Gaat u binnenkort op reis? Controleer uw dekking vóór vertrek, niet erna.
Lees ook op de blog van Redion:
Veelgestelde vragen over reisvaccinaties
Reken op minimaal vier tot zes weken. Deze termijn hangt samen met de vaccinatieschema's met meerdere doses die met tussenpozen worden toegediend, de tijd die het lichaam nodig heeft om bescherming op te bouwen en de administratieve geldigheidsduur van het certificaat voor gele koorts. Als uw vertrek kortaf is, raadpleeg dan toch uw arts: hij of zij zal nagaan wat er nog mogelijk is.



